Merquei no ano 2020 un libro sobre física cuántica en galego, publicado por Xerais. Titúlase "Cóntame un conto cuántico" e o autor é Juanjo Lamelas.
Con el intentaba entender algo máis e mellor ese rollo da física cuántica, que semella bastante incomprensible. Confiaba en que fora capaz de contalo de forma máis comprensible. Faise axudar con debuxos dun personaxe chamado Electroncio, para facilitalo. Pero non, é demasiado complexo.
Comeza contando a historia dende a filosofía grega, e os filósofos que xa chegaron á idea de átomo naquel momento. Vai avanzando polos séculos e a historia. Pero obviamente chega un momento arredor do século XVII ou XVIII onde a física dá un salto que é xa case insalvable para todos, e xa non digamos ao chegar a finais do século XIX ou comezos do XX, cando aparece o electromagnetismo (que ten bastante que ver co tema) e a física cuántica. Saen moitos dos nomes míticos da filosofía e da ciencia, pero nalgún momento o máis normal é perder o fío e ser incapaz de seguilo. Éche o que hai.
Xa hai moito tempo que oín falar desta película, que era como un western maldito, incluso soábame que algúns a consideraban unha película moi mala. Como estes días teño tempo e estaba nalgunha das plataformas de streaming ás que teño acceso, aínda que é algo longa, animeime a vela. E non me desagradou en absoluto. Si é certo que debeu haber movidas moi variadas na relación entre o director e a produtora, das que se pode falar. Unha delas é que o director acabou presentando unha película de 5 horas e media, pero a productora reduciuna a unha versión comercial de 2 horas e media (a que eu vin). Polo visto, chegou a estrearse algunha versión de case 4 horas. Está ben pero tampouco botei nada en falta especialmente, así que non se me ocorre moi ben de que tratarían esas 3 horas que eu non vin.
É unha película do Oeste, supuxo a ruína para a produtora United Artists, que foi absorbida por Metro-Goldwin-Mayer a continuación. Polo visto, costou uns 44 millóns de dólares (non entendo moito deste tema, por suposto, pero tampouco me explico moi ben a que viñeron os grandes gastos, porque tampouco me pareceu que tivera grandes luxos e medios, pero tamén é certo que hai moitas horas de metraxe rodado que non vimos, sabe Dios o que habería aí) e só recadou 3 nos Estados Unidos (probablemente fóra moito menos). Ao final, parece que tivo unhas perdas de cerca de 80 millóns de dólares.
Polo visto, ata aquel momento, aos directores deixábanlle ter control sobre os gastos da película, pero a continuación desta, todos os estudios engadiron a cláusula Cimino para que non volvera suceder. No caso deste director a súa película anterior, "O cazador", fora un grande éxito, así que lle deixaron as mans libres para facer o que quixera. Polo que acabo de ler, despois do fracaso desta película da que imos falar agora, xa case non rodou nada. Intentou comezar varias rodaxes, pero foi apartado inmediatamente en canto viron que comezaba a pedir recursos infinitos, cousa que nel era bastante habitual.
"A porta do ceo" foi dirixida por Michael Cimino en 1980. Os papeis principais do elenco foron para Kris Kristofferson, Christopher Walken e Isabelle Huppert. Nos secundarios poderíamos destacar a Jeff Bridges, John Hurt, Sam Waterston, Brad Dourif, Mickey Rourke e Joseph Cotten. Xa digo, a película é moi visible e non lle vexo nada estraño que a convirta en nefasta. O que si pode suceder é que a historia amosara unha cara dos Estados Unidos que moitos non quixeran ver e por iso intentaron boicoteala, iso si me parece máis coherente. De feito, algúns críticos falan moi ben dela, así que algo raro sucede con esta película, semella unha campaña orquestada por alguén para poñerlle mala fama.
Basicamente, a historia trata do enfrontamento entre a Asociación de Gandeiros de Wyoming e un continxente de inmigrantes da Europa do Este (principalmente rusos) que chegaron a esa zona a finais do século XIX. O principal dos feitos transcorre no condado de Johnson en 1890.
A asociación de gandeiros, que son claramente uns supremacistas xenófobos (se cadra era iso o que algúns non querían ver) pretende fusilar sen ningún tipo de xuízo a 125 deses inmigrantes (coñécenos tan ben que xa saben o seu nome perfectamente) para recuperar o control total sobre todo o gando da zona, xa que por roubos ou outras circunstancias, consideran que o están perdendo en demasía. Así que xa vedes que o conflito está máis que servido.
A partir deste caldo de cultivo, xurden a maioría dos personaxes principais. Jim Averill é o sheriff do condado. Formouse hai 20 anos en Harvard (primeira escena da película) e agora tócalle resolver problemas no mundo real. Irvine é un compañeiro seu de promoción, que é avogado da asociación de gandeiros, pero non está en absoluto de acordo con este xiro reaccionario que promove Frank Canton, o presidente da asociación, co apoio de todos os socios (todos homes, obviamente). Nate Champion é o capataz da asociación de gandeiros, e intenta minimizar os roubos na medida do posible, e ás veces é bastante contundente, pero tampouco está de acordo co xiro xenófobo que se acorda. E por último está Ella Watson, prostitura que ama tanto a Jim e a Nate, e que non sabe moi ben por quen decidirse.
Na lista de 125 persoas ás que pretende axustizar a asociación están o sheriff (para que non moleste, e porque xa saben que está en contra) e Ella (porque din que acepta pagos no seu prostíbulo con gando que todos saben que é roubado). Ao final, o sheriff avisa á comunidade inmigrante do que sucede e incluso di o nome das persoas que están nesta lista. El é cesado no cargo e os inmigrantes marchan ao campo a enfrontarse co grupo de mercenarios contratados pola asociación. Non vou contar o final pero direi que o gobernador do Estado e por suposto o exército apoian aos gandeiros.
Cando estiven estes días revisando o catálogo de películas de Netflix, a outra perla interesante que atopei foi "Gran Hotel Budapest", da que oíra falar moi ben. Como preveía, resulta deslumbrante, e terei que seguirlle a pista ao seu director, Wes Anderson, porque parece que moitas das súas películas teñen ese estilo e fotografía. Non sei se é unha boa referencia, pero lembroume algo ao cine de "Amelie" ou "Delicatessen", de Jeunet e Caro.
"Gran Hotel Budapest" foi dirixida por Wes Anderson en 2014. Unha das cousas que sorprende (pero ao final só fai falla ter algo de cartos e facerse coñecidos para que actores e actrices famosas queiran saír brevemente nas túas películas) é o elenco, formado por moitas estrelas, e a maioría delas só saen un momentiño facendo papeis moi pequenos. Temos a Ralph Fiennes, Tony Revolori, F. Murray Abraham, Mathieu Amalric, Edward Norton, Bill Murray, Willem Dafoe, Jeff Goldblum, Adrien Brody, Saoirse Ronan, Léa Seydoux, Jason Schwartzman, Tilda Swinton, Tom Wilkinson, Owen Wilson, Bob Balaban, Harvey Keitel e Jude Law. Non está nada mal.
A historia é moi tola. Basicamente fala sobre a fama xa pretérita dun magnífico hotel que se atopaba nos anos 30 nunha vila balneario de Centro Europa (parte da rodaxe ou inspiración estivo en Karlovy Vary). Ese hotel de luxo estaba rexentado por un tal Gustave que era tremendamente esixente pero tamén toda unha celebridade. A ese hotel ían moitas mulleres maiores e multimillonarias, entre outras cousas a practicar sexo con ese tal Gustave, que as tiña encantadas.
Unha das máximas admiradoras de Gustave morre en estrañas circunstancias, e cando van visitala ao seu castelo constatan que alí pasou algo raro. De feito, hai moitas copias do posible testamento e pode que aínda haxa máis, e a familia da señora non parece que vaia aceptar calquera cláusula do testamento, só as que os favorezan a eles. E para iso utilizarán as técnicas que sexan necesarias, incluídos algúns sicarios bastante violentos que traballan para eles.
Penso que é mellor non desvelar nada máis, entre outras cousas porque tampouco é unha historia de misterio como as de Agatha Christie. A historia ten moita máis chicha e a forma de rodala, tan orixinal e vistosa, fai todo o demais.
Había meses que non pasaba por Netflix para ver o seu catálogo de películas, que sempre me pareceu bastante pobre, e o segue sendo, pero atopei esta película de época dirixida por Amenábar, que sempre é unha garantía. Non está nada mal, tómase certa licenzas culturais, pero iso non é raro facelo, todos os creadores aproveitan a oportunidade.
"O cautivo" foi dirixida en 2025 por Alejandro Amenábar. O elenco que se encargou dos papeis principais estivo formado por Julio Peña, Alessandro Borghi, Miguel Rellán, Fernando Tejero. José Manuel Poga, Luis Callejo, Albert Salazar, César Sarachu, Luna Berroa e Roberto Álamo. Parece que é unha produción italo-española, pero non vexo demasiada presenza italiana, agás nun dos actores principais e no vestiario.
A película basicamente conta a vida de Cervantes nos seus cinco anos de prisión en Arxel, entre 1575 e 1580. Polo que parece, ata aquel momento era máis un home de armas que un home de letras, pero naqueles anos de cautiverio, tiña moi activas as súas capacidade para fabular e contar historias, aparte de que algo estivo escribindo.
Estiven documentándome e parece que moitos dos personaxes principais que aparecen na película efectivamente existiron e coincidiron con Cervantes nese cautiverio, pero nalgúns dos casos as relacións foron algo diferentes e o director tomouse certas licenzas para que a historia lle quedara máis chula. Obviamente, a máis controvertida é suxerir que Cervantes e o seu captor Hassan Bajá tiveron algún escarceo homosexual. Polo que parece, na sociedade daquel lugar e época, si estaban permitidas determinadas relacións homosexuais, pero na película parece como se fora o máis habitual e que se amosaban abertamente nas rúas. Semella que a cousa non era para tanto. E moito menos que Cervantes fora protagonista dunha delas. No cárcere no que estaba Cervantes e os seus compañeiros atopábanse só "principais", ou sexa, persoas consideradas importantes e polas cales se podían obter boas recompensas, como a de Cervantes, que era de 500 escudos, que en canto foron pagados lle permitiron saír dalí.
Tampouco cadran demasiado ben as datas, pero éche o que hai. Cervantes estivo alí preso de 1575 a 1580. Dous clérigos que aparecen na película tamén estiveron alí, pero chegaron en 1577, pero na película non se conta nada diso, semella como que todos xa están alí cando chega Cervantes (que obviamente é o comezo da película). O sultán (ou como se chame ese cargo) Hassan Bajá tamén estivo por alí naquela época, pero non se concretan moi ben os anos nin cargos. Como se di na película, non era árabe, senón veneciano, e sabía moitas linguas debido a andar movéndose polo Mediterráneo.
O escritor liderou catro intentos de fuga (no último foi delatado por un dos clérigos antes mencionados, que tiña relación co Santo Oficio). Ao final, foi liberado polo pago do seu rescate cando xa estaba a piques de ser levado a Constantinopla. E o encargado de recadar os cartos foi un fraile dos que se chamaban "redentores", que ían recadando cartos para liberar cautivos en situacións como estas. Na película faise acompañar este fraile dun servente que leva os cartos. E os dous son a viva imaxe do Quixote e Sancho Panza, outra divertida licenza poética do director.
Estiven lendo unha novela curta que levaba varios anos na miña casa. Titúlase "Azucre" e foi escrita por Bibiana Candia, escritora coruñesa. Polo que parece, a versión orixinal foi escrita en castelán pero co título tamén en galego. Eu lin unha versión en galego, editada por Kalandraka, traducida por Xurxo Chapela, e cunhas fermosas ilustracións de Xosé Cobas, que non sei levaba a versión orixinal.
O libro esta ben, como xa dixen é breve, de capítulos curtos e unha prosa bastante poética (de feito, a autora ata agora escribira poesía, é a súa primeira novela). Pero sobre todo na parte final paréceme que se esvaece un pouco a historia, que é bastante potente, e deixa moitos fíos soltos. Iso non tería nada de malo, se deixara os outros fíos mellor atados, pero insisto, no tramo final, paréceme que perde algo da forza que tiña no resto da historia.
A trama é sinxela. A mediados do século XIX uns "galegos" (por chamarlle dalgún xeito) dedicáronse a levar xente nova de Galicia aos "inxenios" de Cuba para traballar na cana de azucre. En Galicia había moita pobreza (polo que fora) e pensaban que ían para un mundo mellor, pero non era así en absoluto. Porque os malnacidos que organizaban iso (dos que falarei a continuación), dedicábanse a escravizalos. A súa idea era que "un galego ten que traballar como dous negros e cobrar o mesmo que un escravo", ese era o negocio. Pero axiña descubren o que está pasando (Cuba aínda é colonia española) e poden desmontar o chiringuito. Só unha vez durante a novela se desvela o nome do culpable: Urbano Feijoo Sotomayor.
Acabo de atopar na web do Consello da Cultura Galega información detallada sobre este personaxe, Urbano Feijoo Sotomayor. A familia é orixinaria da provincia de Ourense. O pai xa era militar e todos os fillos tamén o foron. Pero ademais diso, todos eles intentaron medrar social e economicamente con negocios moi mal xestionados e claramente fraudulentos. Ou sexa, que eran ladróns e incompetentes, combinación pouco estraña.
Sen entrar no que fixeron os seus irmáns maiores, Urbano intentou medrar con este e outros negocios estraños na Habana, pero axiña detectaron as súas argucias, e Ramón de la Sagra recibiu cartas nas que lle contaban como funcionaba o negocio, e conseguiron botalo abaixo. Pero non creades que este tipo acabou no cárcere nin nada parecido. Volveu a España e aínda foi deputado nas Cortes durante tres lexistlaturas durante as seguintes décadas, sempre por diferentes vilas da provincia de Ourense. E sempre roubando e aproveitándose dos demais, pero como era tan burro, axiña o collían, pero seguía probando sorte.
Se seguides este blog, seguramente xa saberedes que a miña película favorita é "A laranxa mecánica", dirixida por Stanley Kubrick en 1971. Non sabería dicir cantas veces a vin, supoño que unhas catro ou cinco. Se é así, onte foi a quinta vez, e a anterior foi hai uns cinco anos, cando se estaban cumprindo os 50 anos da súa presentación. Se alguén está interesado/a en saber o que publiquei aquí hai cinco anos, pode pinchar aquí.
Pero non estou escribindo este artigo porque vira de novo a película simplemente, senón porque conseguín ler a novela na que está baseada. Concretamente lin unha edición de 1975 publicada pola editorial arxentina Minotauro. Só me pareceu ver un par de veces a expresión "nomás", polo demais é perfectamente comprensible por un lector da península ibérica. Merqueina na librería coruñesa de segunda man Arcadia.
Na película xa se notaba claramente, pero na novela é moito máis evidente, está escrita utilizando un curioso dialecto ou idioma chamado "nadsat" (polo visto, é como se di "adolescente" en ruso). O autor mesturou moitos vocablos rusos, algúns xitanos e algunhas palabras inventadas. No final do libro hai un glosario dunhas cinco páxinas que fai falla nos primeiros capítulos, despois xa te vas quedando con esa xerga e xa vas entendendo o texto sen demasiados problemas. Polo visto, lin nalgures que o autor foi a Rusia un pouco antes de escribir esta novela (1961) e aprendeu algo de ruso, e pareceulle ben meter ese léxico nesta novela. Por outra banda, o autor tamén era un experto en James Joyce, que tamén inventaba palabras, así que lle pareceu ben homenaxealo deste xeito. E por último, o autor decidiu escribir o libro neste dialecto para intentar que envellecera mellor, que sempre resultar fresco, como narrado por alguén xoven.
Primeiro lin a novela (non é moi longa, lese en 5-6 horas sen problema) e inmediatamente despois vin a película, para comparalas. Cando estaba lendo a novela, todo me estaba soando bastante, así que non atopei grandes diferenzas entre as dúas. Xuraría que lin nalgures que o escritor quedou moi contento coa adaptación cinematográfica (sospeito que sen a película, a novela pasaría moi desapercibida). Pero acabo de enterarme dun detalle curioso. Hai dúas edicións do libro, unha con 20 capítulos e outras con 21. Stanley Kubrick e máis eu limos a de 20 capítulos, e nos perdemos ese capítulo 21 cun final máis esperanzador e luminoso, no que o protagonista, Alex, aínda que tiña pensado volver á delincuencia anterior, atópase cun dos seus colegas, que xa está casado, e o anima a sentar a cabeza e formar unha familia. Polo que din, aínda que Kubrick lera esta versión con capítulo 21, seguramente pasaría bastante del, íanlle máis os finais tormentosos.
Lembro rapidamente a trama e estrutura da novela (na novela vese moito máis claramente que na película, na que se pasa dunha parte a outra sen interrupción nin indicación de ningún tipo, e seguramente non estaría mal):
- Primeira parte: vense as principais falcatruadas de Alex e a súa banda
- Segunda parte: despois de ser traizoado pola súa banda, vai ao cárcere, e alí escoita falar da "técnica Ludovico", e é tratado
- Terceira parte: sae do cárcere supostamente curado pero a vida demóstralle que realmente non era tanto así, e que vai ter bastantes problemas para reinsertarse de novo.
Xa digo, en xeral, pareceume que a película é tremendamente fiel á novela. Pero atopei algunhas pequenas diferenzas que me gustaría resaltar:
- Na película non aparece algún dos seus asaltos máis importantes, por exemplo o primeiro, no que agreden a un señor que vai pola rúa e que leva sesudos libros sacados dunha biblioteca. Cando sae do cárcere, é agredido de novo por ese señor e os seus colegas.
- Non ten a máis mínima relevancia, pero debeu ser unha licenza artística de Kubrick ou alguén do equipo. Alex, nun caixón da súa habitación, ten como mascota unha serpe, vese varias veces na primeira parte da película. E na última parte, cando volve a casa e os seus pais o tratan fríamente e o invitan a marchar, dinlle que a serpe morreu. Ou moi cego estou, ou na novela que lin eu, non hai a máis mínima alusión a ningunha serpe nin animal similar.
- E a última si que é bastante máis relevante. Na última parte, cando chega de novo á casa do escritor ao que deixaron minusválido e a cuxa muller violaron en grupo (e morreu despois), o escritor inicialmente non o recoñece e intenta utilizalo para a súa loita política contra o goberno. Pero máis tarde, por algún comentario de Alex mencionando a Dim (o Lerdo), o escritor acaba caendo na conta e é cando lle entran ganas de provocar o suicidio de Alex, que lle servirá como vinganza persoal e tamén como ferramenta contra o goberno. É así na novela.
- Pero na película está moito mellor conseguido. Como a agresión inicial lle estaba parecendo a Kubrick demasiado sosa, suxeriu que Alex cantara algunha canción durante a agresión. O actor protagonista só sabía unha canción, que era "Singing in the rain", do famoso musical de Gene Kelly. A Kubrick gustoulle moito, e saíu inmediatamente a mercar os dereitos desa canción, que conseguiu en cuestión de horas. Cando Alex volve á casa despois de saír do cárcere e é agredido polos seus ex-colegas que agora son policías, está tranquilamente dándose un baño e ponse a cantar esa canción de novo. É nese momento cando o escritor recoñece ao seu antigo agresor.
Remato comentando a razón do título, que agora o teño bastante máis claro. Na película non se fai a máis mínima mención a el, pero na novela si se menciona en varias ocasións:
- En primeiro lugar, "A laranxa mecánica" era o título da novela que estaba escribindo o escritor cando foron por primeira vez á súa casa para agredilo. Cando volve Alex só por segunda vez, ve que está xa publicada, e le algún fragmento.
- Cando o Ministro do Interior intenta demostrar que Alex xa está curado, oponse o capellán da prisión, e dille que o que están vendo non é un bo rapaz, é unha persoa sen criterio nin libre albedrío, que xa non ten capacidade de tomar decisións na vida, que perdeu a súa humanidade. Semella unha "laranxa mecánica", contrapoñendo a natureza orgánica da laranxa ao automatismo dos mecanismos. Insinúa que é mellor unha mala persoa que ten o seu propio criterio e que decide ser así por decisión propia, que non unha "boa" persoa cos reflexos condicionados e a liberdade cortada.
Está claro que, que non vira a película (seguramente moito máis doada de conseguir que a novela), recoméndolle completamente vela. E se alguén di que liu que é moi violenta, era moi violenta hai 55 anos, os hábitos nese aspecto cambiaron moitos nas últimas décadas.
Onte tiña ganas de ver algo de cine e fun a RTVE Play, a ver que había dispoñible. Nas películas internacionais non atopei ningunha que me chamara demasiado a atención, e nas españolas atopei unha da que oíra falar moi ben, que era esta. Pero máis ben debería dicir que é unha película catalá, aínda que eu a vin dobrada ao castelán, non me pareceu que o audio orixinal lle dera ningún valor engadido (seguro que moitos cataláns non entenderán isto, pero que lle imos facer).
"Verán 1993" é unha película dirixida en 2017 por Carla Simón, na que parece que conta basicamente a súa propia vida. Xa rodou tres películas e a terceira, "Romería", conta a súa vida uns anos máis tarde. Os actores e actrices son na súa maioría non profesionais. Basicamente os máis importantes son Laia Artigas (nena de 6 anos protagonista), Paula Robles (a súa curmá de 3 anos), Bruna Cusí (tía da nena protagonista e nai da súa curmá), e David Verdaguer (parella de Bruna).
Cando ten seis anos, a nai de Frida morre de sida en Barcelona. O seu pai correra a mesma sorte moito antes. Debido a iso, deciden que a nena se vaia a vivir a unha masía cos seus tíos e unha curmá. Os avós e outras tías e familiares van visitalos varias veces ao longo do verán, principalmente en fins de semana, e case sempre sen avisar.
Á nena, que sempre viviu na cidade, cústalle un pouco adaptarse á vida rural, e ademais non conxenia demasiado ben coa súa nova familia, sobre todo coa súa tía, que intenta poñerlle algunhas pautas e normas, o seu tío é algo máis permisivo. Tampouco se pode negar que a nena é algo retorcida, porque na súa relación coa súa nova "irmá" pequena, tamén se lle ven algunhas actitudes algo ambiguas.
Por se non chegara con iso, todo o entorno, ao que pouco se ve, como o médico da zona, ou os amigos da familia, teñen certo coidado no trato á rapaza, porque todos saben a razón da morte da nai de Frida, e naqueles anos aínda non se sabía moito do virus, pero causaba moito medo. Un día que está xogando con outros nenos nun parque faise unha ferida que sangra, e algunha nai amiga vén rapidamente a avisar que ninguén a toque, creando un momento de tensión.
En definitiva, unha película bastante lenta e na que non pasan grandes cousas, pero visible.
