Zodiac

Os estadounidenses, que son en xeral xente algo violenta e con certa tendencia a matar xente, manteñen un bo feixe de casos míticos que se produciron no seu territorio de asasinatos en serie. Eu incluso creo que estudos como Criminoloxía teñen certo sentido alí pero non no resto do planeta, onde o índice de criminalidade é bastante máis baixo. Un deses mitos é o "asasino do zodíaco", que quixen coñecer onte.

"Zodiac" foi dirixida en 2007 por David Fincher. O elenco está bastante ben, podemos destacar a Jake Gyllenhaal, Mark Ruffalo, Robert Downey Jr., Anthony Edwards, Brian Cox, Elias Koteas, Donal Logue, John Carroll Lynch, Dermot Mulroney e Chloë Sevigny.

Para comezar, hai que dicir que a película reflexa feitos reais e, polo que parece, foi bastante fiel á historia real. Parece que o director e o guionista estiveron meses investigando o caso real para poder despois facer unha película fiel ao mesmo. Tamén é certo que tampouco foi un asasino tan terrible, cometeu algúns erros e supoño que un dos seus maiores "éxitos" foron as cartas cifradas que lle escribía á policía de San Francisco burlándose por non descubrilo. O caso non foi resolto, e como xa sucedeu hai máis de 50 anos, seguramente nunca o será.

Nun espazo de tempo máis ou menos curto, prodúcense na zona de San Francisco tres incidentes violentos. No primeiro, un tipo mata a unha muller e deixa ferido ao rapaz que está con ela no coche. Polo que parece, ela coñecía ao seu agresor. No seguinte incidente, o tipo acoitela a unha parella que estaba á beira dun lago. Ela morre pouco despois pero el sobrevive. Despois mata a un taxista na cidade de San Francisco. Na película vese tamén como intenta matar a unha nai que vai coa súa filla pequena nun coche, pero fracasa porque a nai coa nena en brazos tírase do coche en marcha. Na película tamén se insinúa que algún caso sen resolver que sucedera antes e algúns que sucederon despois tamén puideron ser obra del, pero non está claro. 

A principal pista da súa autoría son as cartas cifradas que envía aos principais xornais e á policía de San Francisco, burlándose deles por non resolver o caso. Pero nalgún momento, algún dos investigadores (policía ou xornalista) cre percibir que se atribúe algún ataque que non foi del, simplemente para presumir. Non o dixen antes, todo isto sucedeu a finais dos 60 e comezos dos 70.

Manéxanse varios posibles culpables, tendo como apoio a grafoloxía, xa que escribía cartas manuscritas e cifradas, e teoricamente esperaban pillalo por aí. Pero sospeitaban que o tipo era ambidestro e que, debido a iso, tiña certa capacidade para facer as mesmas letras de formas algo diferentes. O ADN non estaba desenvolvido por aquela, así que non puideron avanzar nese campo. 

Está de máis dicir que a historia resulta moi interesante e absorbente. Nun dos xornais que se encargaron do caso, o Chronicle, traballaban dous tipos que se dedicaron moito ao tema. Un deles, o xornalista Paul Avery, investigou moito sobre o tema, tanto que se obsesionou e foi despedido, despois de engancharse ás drogas e o alcohol. Por outra banda, Robert Graysmith, que era caricaturista nese mesmo xornal, foi o que máis investigou no tema e incluso chegou a publicar un libro de éxito nos anos 80.

Saúdos.

Día das Letras Galegas 2025: Cantareiras e Pandereteiras

Con algo de retraso, publico un artigo sobre o Día das Letras Galegas deste ano 2025. Xa pasaron algo máis de dous meses da data, pero ata agora non tiven tempo para ler os tradicionais documentos que consulto todos os anos sobre este tema. Neste caso foron tres:

- Un suplemento da Voz de Galicia sobre o tema

- Un libro da Voz de Galicia sobre o tema, nesta ocasión escrito por Patricia Blanco. Levan xa máis de 20 anos publicando un volume por esta efeméride, xa vai unha colección algo xeitosa.

- Un suplemento de Nós Diario que sacaron para o 25 de xullo de 2024, no que se analiza toda a música que se fai en galego en todos os estilos, que é moita xa, e que tocaba transversalmente o tema da celebración.

Neste ano houbo unha certa polémica (non moita, tamén é certo) porque algúns autores consideran que, tendo moito mérito as persoas homenaxeadas, o Día das Letras Galegas non se crearon para premiar ese tipo de "obras", senón máis ben as literarias convencionais, que acaban plasmadas en papel, cando a literatura oral que deu lugar ás cantigas populares semellan doutro tipo. Por se alguén non se enterou, este ano as homenaxeadas foron as cantareiras (e tamén pandereteiras, porque os dous labores van unidos).

Parece que a principal impulsora da candidatura (xa estivera a piques de gañar nalgún dos anos anteriores) foi a académica Ana Boullón, lingüista especialista en toponimia e antroponimia. Como as bases do Día das Letras Galegas din que hai dedicarlle a festividade a persoas concretas que leven máis de dez anos mortas, tiveron que investigar e centrárono en sete persoas:

- Eva Castiñeira, de Muxía, cantou nalgún concerto de Milladoiro a comezos dos 80 coa súa irmá Engracia

- Adolfina e Rosa Casás Rama, de Vila da Igrexa, no concello de Cerceda, participaron moi activamente na gravación do famoso "Cancioneiro" de Dorothé Schubarth e Antón Santamarina

- As pandereteiras de Mens, que eran unhas cantas, en total seis. As homenaxeadas foron oficialmente Prudencia e Asunción Garrido Ameijenda, Manuela Lema Villar, e despois uniron a Teresa García Prieto, que formou parte do grupo só durante os anos 70, xa que morreu moi nova. Oficialmente non constaban as dúas que morreron hai menos de 10 anos: Adela Rey Torrado e María Teresa Lema Varela. Por haber, había incluso dous homes máis xoves que bailaban con elas, pero decidiuse que este ano as homenaxeadas ían ser só cantareiras mulleres.

Saúdos.

Buried (Soterrado)

Oín falar moitas veces desta película que, polo que parece, ata agora é o maior éxito do talentoso director español Rodrigo Cortés. Un tipo do que oín falar moi ben, polos podcasts nos que participa e libros que escribe, pero semella que no mundo do cine aínda non deu coa tecla correcta, e esta foi a mellor, polo visto. O pouco que eu sabía (e é suficiente) era que a película ten un único actor (físico), xa que está pechado nun féretro, e que no interior conta só cuns poucos obxectos. Inicialmente, eu pensaba que fora soterrado por erro, dándoo por morto cando non o estaba, por iso me estrañaba o dos outros obxectos, pero ao pouco de comezar xa se comprende que a motivación é outra. Por certo, no mundo hispanofalante propuxéronse varios títulos breves que son traducións fieis do orixinal, pero tiveron pouco éxito, e en RTVE Play segue co título orixinal inglés.

"Buried" foi dirixida en 2010 por Rodrigo Cortés. O único actor que se ve en imaxe é Ryan Reynolds. Despois hai moitos actores de voz que aparecen nas conversas telefónicas. Incluso algunha actriz aparece en imaxe nalgún vídeo, pero son nada máis un par de segundos.

A historia está ambientada en 2006, non sei a razón exacta. O protagonista era un civil que conducía un camión que estaba apoiando a loxística da reconstrución de Irak despois da invasión estadounidense (apoiada por países como Reino Unido e España). Deberon ter algún incidente con "insurxentes" (que será un insurxente para un invasor estadounidense?), foi apresado, e foi metido nun féretro para pedir un rescate por el. Por esa razón ten un chisqueiro tipo "zippo", un móbil tipo Blackberry e un lápis ou bolígrafo para tomar nota (escribe moitas cousas no féretro, que é de madeira).

Comeza a facer e a recibir chamadas, porque inicialmente non sabe exactamente por que está alí, pero vai lembrando cousas pouco a pouco. Hai moita tensión contida e vaise desenvolvendo a historia. Ao comezo, non resulta doado entender que se pode contar en 90 minutos nesa situación, pero ao final si dá moito de sí a historia. Como é relativamente recente e moi sorpresiva, non vou contar nada máis. Cando comecei a vela, eu sabía aínda moito menos.

Saúdos.

Madeira de buxo

Esta foi a última novela que escribiu Camilo José Cela, ao que considero un bo escritor, pero teño que recoñecer que non lin moitas obras del, pero si as máis coñecidas. "A familia de Pascual Duarte" pareceume moi interesante e "A colmea" paréceme sublime. Había xa algún tempo que esta novela me estaba rondando e que todo parecía indicar que lle ía tocar a súa quenda, e así foi. A edición que eu lin foi publicada pola Voz de Galicia a comezos deste século, cando lle deu a febre por sacar coleccións de libros relacionados con Galicia. Neste caso, foi unha colección de libros ambientados en Galicia ou de autores galegos, pero que foron escritos en castelán.

Algúns autores din que con esta obra pechou a triloxía que pretendeu dedicarlle a Galicia, xunto con "Mazurca para dous mortos" e "A cruz de San Andrés". Se foi así, chama a atención que as súas dúas últimas obras escritas foron para esta triloxía, polo tanto, aínda tardou en completala, e a primeira foi na década anterior. O que si é certo é que os galegos e galegas que lean esta obra non van ter ningún problema na lectura, pero o resto de hispanofalantes pode que si. Hai moitos topónimos, antropónimos e pasaxes completos do libro que están en galego, sobre todo refráns e cantigas populares.

Pero resultoume absolutamente irrelevante. É unha novela, supostamente, pero non conta ningunha historia, ou polo menos, iso parece. Vai mencionando unha serie de personaxes, recurrentemente, e dicindo cousas sobre eles e elas, pero todo iso vai mesturado con moitísimos datos sobre todos os naufraxios marítimos que houbo na Costa da Morte, e iso practicamente sen signos de puntuación, polo menos puntos e puntos e aparte (comas hai bastantes). Polo tanto, mestúranse frases longuísimas onde pode falar de moitas cousas diferentes, pero sen levar a ningures.

Saúdos.