A laranxa mecánica (novela e película)

Se seguides este blog, seguramente xa saberedes que a miña película favorita é "A laranxa mecánica", dirixida por Stanley Kubrick en 1971. Non sabería dicir cantas veces a vin, supoño que unhas catro ou cinco. Se é así, onte foi a quinta vez, e a anterior foi hai uns cinco anos, cando se estaban cumprindo os 50 anos da súa presentación. Se alguén está interesado/a en saber o que publiquei aquí hai cinco anos, pode pinchar aquí.

Pero non estou escribindo este artigo porque vira de novo a película simplemente, senón porque conseguín ler a novela na que está baseada. Concretamente lin unha edición de 1975 publicada pola editorial arxentina Minotauro. Só me pareceu ver un par de veces a expresión "nomás", polo demais é perfectamente comprensible por un lector da península ibérica. Merqueina na librería coruñesa de segunda man Arcadia.

Na película xa se notaba claramente, pero na novela é moito máis evidente, está escrita utilizando un curioso dialecto ou idioma chamado "nadsat" (polo visto, é como se di "adolescente" en ruso). O autor mesturou moitos vocablos rusos, algúns xitanos e algunhas palabras inventadas. No final do libro hai un glosario dunhas cinco páxinas que fai falla nos primeiros capítulos, despois xa te vas quedando con esa xerga e xa vas entendendo o texto sen demasiados problemas. Polo visto, lin nalgures que o autor foi a Rusia un pouco antes de escribir esta novela (1961) e aprendeu algo de ruso, e pareceulle ben meter ese léxico nesta novela. Por outra banda, o autor tamén era un experto en James Joyce, que tamén inventaba palabras, así que lle pareceu ben homenaxealo deste xeito. E por último, o autor decidiu escribir o libro neste dialecto para intentar que envellecera mellor, que sempre resultar fresco, como narrado por alguén xoven.

Primeiro lin a novela (non é moi longa, lese en 5-6 horas sen problema) e inmediatamente despois vin a película, para comparalas. Cando estaba lendo a novela, todo me estaba soando bastante, así que non atopei grandes diferenzas entre as dúas. Xuraría que lin nalgures que o escritor quedou moi contento coa adaptación cinematográfica (sospeito que sen a película, a novela pasaría moi desapercibida). Pero acabo de enterarme dun detalle curioso. Hai dúas edicións do libro, unha con 20 capítulos e outras con 21. Stanley Kubrick e máis eu limos a de 20 capítulos, e nos perdemos ese capítulo 21 cun final máis esperanzador e luminoso, no que o protagonista, Alex, aínda que tiña pensado volver á delincuencia anterior, atópase cun dos seus colegas, que xa está casado, e o anima a sentar a cabeza e formar unha familia. Polo que din, aínda que Kubrick lera esta versión con capítulo 21, seguramente pasaría bastante del, íanlle máis os finais tormentosos.

Lembro rapidamente a trama e estrutura da novela (na novela vese moito máis claramente que na película, na que se pasa dunha parte a outra sen interrupción nin indicación de ningún tipo, e seguramente non estaría mal):

- Primeira parte: vense as principais falcatruadas de Alex e a súa banda

- Segunda parte: despois de ser traizoado pola súa banda, vai ao cárcere, e alí escoita falar da "técnica Ludovico", e é tratado

- Terceira parte: sae do cárcere supostamente curado pero a vida demóstralle que realmente non era tanto así, e que vai ter bastantes problemas para reinsertarse de novo.

Xa digo, en xeral, pareceume que a película é tremendamente fiel á novela. Pero atopei algunhas pequenas diferenzas que me gustaría resaltar:

- Na película non aparece algún dos seus asaltos máis importantes, por exemplo o primeiro, no que agreden a un señor que vai pola rúa e que leva sesudos libros sacados dunha biblioteca. Cando sae do cárcere, é agredido de novo por ese señor e os seus colegas.

- Non ten a máis mínima relevancia, pero debeu ser unha licenza artística de Kubrick ou alguén do equipo. Alex, nun caixón da súa habitación, ten como mascota unha serpe, vese varias veces na primeira parte da película. E na última parte, cando volve a casa e os seus pais o tratan fríamente e o invitan a marchar, dinlle que a serpe morreu. Ou moi cego estou, ou na novela que lin eu, non hai a máis mínima alusión a ningunha serpe nin animal similar.

- E a última si que é bastante máis relevante. Na última parte, cando chega de novo á casa do escritor ao que deixaron minusválido e a cuxa muller violaron en grupo (e morreu despois), o escritor inicialmente non o recoñece e intenta utilizalo para a súa loita política contra o goberno. Pero máis tarde, por algún comentario de Alex mencionando a Dim (o Lerdo), o escritor acaba caendo na conta e é cando lle entran ganas de provocar o suicidio de Alex, que lle servirá como vinganza persoal e tamén como ferramenta contra o goberno. É así na novela. 

- Pero na película está moito mellor conseguido. Como a agresión inicial lle estaba parecendo a Kubrick demasiado sosa, suxeriu que Alex cantara algunha canción durante a agresión. O actor protagonista só sabía unha canción, que era "Singing in the rain", do famoso musical de Gene Kelly. A Kubrick gustoulle moito, e saíu inmediatamente a mercar os dereitos desa canción, que conseguiu en cuestión de horas. Cando Alex volve á casa despois de saír do cárcere e é agredido polos seus ex-colegas que agora son policías, está tranquilamente dándose un baño e ponse a cantar esa canción de novo. É nese momento cando o escritor recoñece ao seu antigo agresor. 

Remato comentando a razón do título, que agora o teño bastante máis claro. Na película non se fai a máis mínima mención a el, pero na novela si se menciona en varias ocasións:

- En primeiro lugar, "A laranxa mecánica" era o título da novela que estaba escribindo o escritor cando foron por primeira vez á súa casa para agredilo. Cando volve Alex só por segunda vez, ve que está xa publicada, e le algún fragmento.

- Cando o Ministro do Interior intenta demostrar que Alex xa está curado, oponse o capellán da prisión, e dille que o que están vendo non é un bo rapaz, é unha persoa sen criterio nin libre albedrío, que xa non ten capacidade de tomar decisións na vida, que perdeu a súa humanidade. Semella unha "laranxa mecánica", contrapoñendo a natureza orgánica da laranxa ao automatismo dos mecanismos. Insinúa que é mellor unha mala persoa que ten o seu propio criterio e que decide ser así por decisión propia, que non unha "boa" persoa cos reflexos condicionados e a liberdade cortada.

Está claro que, que non vira a película (seguramente moito máis doada de conseguir que a novela), recoméndolle completamente vela. E se alguén di que liu que é moi violenta, era moi violenta hai 55 anos, os hábitos nese aspecto cambiaron moitos nas últimas décadas.

Saúdos.

Verán 1993

Onte tiña ganas de ver algo de cine e fun a RTVE Play, a ver que había dispoñible. Nas películas internacionais non atopei ningunha que me chamara demasiado a atención, e nas españolas atopei unha da que oíra falar moi ben, que era esta. Pero máis ben debería dicir que é unha película catalá, aínda que eu a vin dobrada ao castelán, non me pareceu que o audio orixinal lle dera ningún valor engadido (seguro que moitos cataláns non entenderán isto, pero que lle imos facer).

"Verán 1993" é unha película dirixida en 2017

por Carla Simón, na que parece que conta basicamente a súa propia vida. Xa rodou tres películas e a terceira, "Romería", conta a súa vida uns anos máis tarde. Os actores e actrices son na súa maioría non profesionais. Basicamente os máis importantes son Laia Artigas (nena de 6 anos protagonista), Paula Robles (a súa curmá de 3 anos), Bruna Cusí (tía da nena protagonista e nai da súa curmá), e David Verdaguer (parella de Bruna).

Cando ten seis anos, a nai de Frida morre de sida en Barcelona. O seu pai correra a mesma sorte moito antes. Debido a iso, deciden que a nena se vaia a vivir a unha masía cos seus tíos e unha curmá. Os avós e outras tías e familiares van visitalos varias veces ao longo do verán, principalmente en fins de semana, e case sempre sen avisar.

Á nena, que sempre viviu na cidade, cústalle un pouco adaptarse á vida rural, e ademais non conxenia demasiado ben coa súa nova familia, sobre todo coa súa tía, que intenta poñerlle algunhas pautas e normas, o seu tío é algo máis permisivo. Tampouco se pode negar que a nena é algo retorcida, porque na súa relación coa súa nova "irmá" pequena, tamén se lle ven algunhas actitudes algo ambiguas.

Por se non chegara con iso, todo o entorno, ao que pouco se ve, como o médico da zona, ou os amigos da familia, teñen certo coidado no trato á rapaza, porque todos saben a razón da morte da nai de Frida, e naqueles anos aínda non se sabía moito do virus, pero causaba moito medo. Un día que está xogando con outros nenos nun parque faise unha ferida que sangra, e algunha nai amiga vén rapidamente a avisar que ninguén a toque, creando un momento de tensión.

En definitiva, unha película bastante lenta e na que non pasan grandes cousas, pero visible.

Saúdos.

Victor o Victoria

Xa sabedes que lle teño certa lei ao espazo de cine clásico da 2, que proxecta películas "clásicas" os luns pola noite. Se botan alí unha película que non vira ou non coñeza, fíome un pouco e intento velas. Nesta ocasión non puido ser, pero como preveía, ao día seguinte xa estaba en RTVE Play. O título desta soábame dende hai décadas, e tamén me soaba que algún dos personaxes principais xogaba a facerse pasar por unha persoa do outro sexo. O que non sabía era que era unha reivindicación tan potente do mundo LGTBIQ+ (temática que non me interesa especialmente). Pero hai que recoñecer que a historia está ben tramada e que os personaxes, e sobre todo os diálogos, están moi ben. Acabo de enterarme que a versión orixinal desta historia rodouse nos anos 30 na UFA berlinesa. Seguro que a Hitler non lle fixo moita graza.

"Victor o Victoria" foi dirixida en 1982 por Blake Edwards, que tamén era un dos produtores, un dos guionistas e o marido de Julie Andrews, a actriz principal. Está moi ben acompañada por Robert Preston, James Garner, Lesley Ann Warren, Alex Karras, John Rhys-Davies e Peter Arne. É unha comedia musical, se cadra é un dato interesante.

Dende logo, é unha amable comedia de equívocos, ambientada no París de 1934. Todo xurde da amizade entre Victoria Grant, cantante con moi boa voz pero moi mala sorte que se divorciou e perdeu o traballo, e que ten moitas dificultades para saír adiante. Coñece por casualidade a Toddy, un cantante homosexual xa maior, ao que tampouco lle vai demasiado ben. Por unha sucesión de casualidades, a Toddy se lle ocorre que, se Victoria se corta o pelo e canta cun tono máis baixo, podería facerse pasar por un ficticio conde polaco chamado Victor Grazinsky. Proban visitando a un dos principais axentes da cidade e o éxito é abrumador, e aínda máis cando, ao final da actuación, o "conde" quita a peluca e amosa que é un home (vaia, unha muller co pelo curto, pero se cadra o concepto era moi avanzado para a época).

Unha das persoas que foi invitado a esa estrea e percorreu moitos quilómetros foi King Marchand, un empresarario e medio mafioso de Chicago, que queda prendado do espectáculo, que está convencido de que Victor non é un home, e non para ata conseguir descubrilo de verdade. Mira ti por onde, a Victoria el tamén lle gusta, así que xa vedes o lío que se pode armar.

Por se non chegara con iso, a noiva oficial do mafioso, que non entende nada, é enviada de novo a Chicago, e alí quéixase a outro socio mafioso do que está pasando en París. E o escolta de King acaba desvelando que el tamén é homosexual dende hai décadas. Ao final, King e Victoria están xuntos, pero só poden estalo en privado, e en público teñen que finxir que só son coñecidos. E hai outros personaxes secundarios que están intentando descubrir que hai de raro nese personaxe.

Saúdos.

Gala do 50 aniversario da Agrupación Cultural Alexandre Bóveda

O outro día celebrouse no Teatro Rosalía de Castro a Gala do 50 Aniversario da Agrupación Cultural Alexandre Bóveda, co teatro ateigado de xente. Foi un espectáculo curto, de pouco máis de hora e cuarto.

Foi presentado por Chus Álvarez. Comezou tocando unha peza o gaiteiro Raúl Galego, dedicada á súa filla Carmela, que é unha das cinco persoas que agora forman a presidencia colexiada da entidade. A continuación saíron Carmela Galego e Jesús Castro a glosar algúns dos fitos deses 50 anos de historia. A continuación houbo unha peza audiovisual titulada "21 almas en movemento" e outra de danza contemporánea titulada "Entre redes e espantapeixes", as dúas con Antía Goyene e baseadas en obras de Maruja Mallo.

A segunda parte consistiu no número "Os trintatres reiseñores da porqueira", do dúo humorístico Mofa e Befa. A continuación saíu Eva Veiga e recitar poemas de Rosalía de Castro, Luz Pozo e Luísa Villalta. E rematou cunha breve actuación de Mercedes Peón en solitario.

Saúdos.

Morgana en Esmelle

E uns días máis tarde de "Circe ou o pracer do azul", lin "Morgana en Esmelle", que é aínda máis curtiño. Este foi publicado en 2012, cando a autora tiña 48 anos, cando lle diagnosticaron un cancro que, tristemente, acabou no seu falecemento en 2014. É unha novela totalmente diferente á primeira, pero tamén está moi ben.

Se a primeira novela se baseaba na relación epistolar entre Circe e Penélope, esta ten unha estrutura totalmente diferente. Consta de dezaseis capítulos non moi longos nos que hai diferentes narradores ou fontes de información: Felipe de Amancia (personaxe de Álvaro Cunqueiro en "Merlín e familia"), Merlín, as crónicas de Ávalon ou a propia voz de Morgana.

Os capítulos que teñen como narrador a Felipe de Amancia ou a Merlín lembran moito ao mellor dos Cunqueiros. Esta novela levou moitos premios, sospeito que este trazo literario tivo moito que ver, con longas descricións, unha linguaxe requintada e unha fantasía desbordante.

De novo, reescríbese a lenda do rei Artur dun xeito totalmente novidoso, minimizando e menosprezando o labor dos homes e poñendo en valor o das mulleres. Neste caso, fálase moito de Morgana, a meiga medio irmá de Artur que vive en Ávalon, e a súa tía Viviana, irmá de Igraine, a nai de Morgana e Artur, que tamén vive en Ávalon, que na xuventude estivo moi unida a Merlín, pero que acabaron separándose e odiándose.

Pon o foco en que Merlín manexou todo o entorno para conseguir que Artur fose o rei de todas as tribos celtas, algo que nunca se conseguira. Debido a esa desunión, foran invadidos polos saxóns, aos que Artur conseguiu expulsar de novo. E tamén di que escolleron a Xenebra como a súa muller porque era unha feligresa da nova relixión cristiá, e que iso os uniría a todos.

De fondo tamén estaba a fluída relación entre Artur e Morgana, que eran medio irmás, pero se adoraban, e que acabaron tendo unha relación que deu lugar ao seu fillo Mordred, que acabou provocando a morte de Artur.

Saúdos. 

Circe ou o pracer do azul

Como xa anunciei no artigo anterior deste blog (seguramente o seguinte que leades), ía ler as dúas novelas publicadas por Begoña Caamaño, a quen se lle dedica o Día das Letras Galegas deste ano 2026. Só escribiu dúas novelas, e non moi longas, así que non semella un esforzo grandioso. A primeira delas foi "Circe ou o pracer do azul", publicada en 2009, cando a autora xa tiña 45 anos, e a primeira que publicou. Gustoume moito.

Esta autora destacou por reescribir os mitos dende un punto de vista feminista, que obviamente non tiñan na súa versión orixinal. Nesta novela reescribe parte da "Odisea" de Homero, dándolle moito máis peso a varias das personaxes femininas, e minimizando e vulgarizando aos heroes masculinos.

Neste caso, Circe, que atrapa a Ulises na súa illa de Eea, como facía con todos os mariños que pasaban cerca dela, namora perdidamente del e comeza un idilio, que fai que retrase aínda máis a súa volta á súa terra, Ítaca, na que espera pacientemente Penélope, muller de Ulises.

Pero a diferenza do mito clásico, Circe escríbelle unha carta a Penélope para darlle conta da relación e saber como afrontar o tema. A Penélope non lle parece mal a idea, porque tampouco é que tivera unha boa relación con Ulises, casou con el, tivo un fillo pero apenas chegou a coñecelo xa que inmediatamente marchou para a guerra de Troia. Agora leva once anos esperando por el, o seu fillo Telémaco xa vai grandiño e xa comeza a reclamar a súa cota de poder (parécese ao seu pai, ao que non coñeceu de momento), e entre os dous teñen que espantar aos numerosos pretendentes que queren facerse co poder de Ítaca e que desexan que Ulises non volva.

Penélope ademais ten que xestionar o feito de ter noticias de Ulises pero non revelar como lle chegan as noticias, a través dun corvo mariño que leva as cartas das dúas protagonistas. Vaise tecendo unha relación de amizade que revela que o heroe non é merecedor dese trato e que aparentemente en Eea hai un home diferente e máis sensible ao que marchou a Troia.

Saúdos.

Begoña Caamaño, Día das Letras Galegas 2026

Como saberedes, o Día das Letras Galegas deste ano 2026 está dedicado a Begoña Caamaño, xornalista viguesa que nos últimos anos da súa curta vida se animou a dar o salto á narrativa, publicando só dúas novelas pero que tiveron bastante éxito de público e crítica.

Todos os anos os xornais que se moven no meu entorno publican suplementos ou pequenos libros que falan da figura homenaxeada. Uns anos son mellores e outros son peores, pero en xeral, se os les completos, faste unha idea bastante aproximada de como era a persoa.

Esas publicacións foron:

- Suplemento de Nós Diario (56 páxinas)

- Suplemento da Voz de Galicia (24 páxinas)

- Libro da Voz de Galicia (100 páxinas)

Como vou ler esas dúas novelas nas vindeiras semanas, xa vos contarei por aquí as miñas impresións, pero polos comentarios que lin, teñen moi boa pinta. A primeira titúlase "Circe ou o pracer do azul", e reescribe parte da mitoloxía grega. A segunda é "Morgana en Esmelle" e fai o mesmo coa materia de Bretaña e a lenda do rei Arturo. Polo visto, estaba escribindo unha terceira novela sobre a historia de Scherezade.

Saúdos.