Os camiños da vida

Neste ano 2026 cúmprense 50 anos da morte do insigne Ramón Otero Pedrayo. Por esa razón estanse celebrando variadas homenaxes para conmemoralo. Tendo en conta que foi un polígrafo que escribiu de todo, interésanme algo do seu ensaio sobre xeografía e historia de Galicia (aos que xa acabarei chegando), algo o seu teatro (prefiro velo representado que lelo, pero todo se andará) e sobre todo a narrativa.

En narrativa ten publicada bastante cousa, pero creo que son sobre todo libros de relatos, que non me gustan tanto. Das novelas principais xa lin "A romaría de Xelmírez" (esta xuraría que non hai moitos anos), "Arredor de si" (esta si, hai varias décadas) e quedábame a outra máis importante, "Os camiños da vida", que merquei este ano e lin nos últimos días.

A novela está a piques de cumprir un século, xa que foi publicada en 1928, cando el tiña 40 anos. Foi publicada no seu momento en tres partes (porque efectivamente esa é a súa estrutura), pero a editorial Galaxia xa decidiu no ano 1978 publicala nun volume único, cousa moi lóxica porque xunta só unhas 350 páxinas.

A novela trata básicamente da Galicia do século XIX, na que se vai pasando dos fidalgos rurais, que van perdendo peso e relevancia, a unha sociedade máis burguesa na que os comerciantes teñen máis importancia na toma de decisións. Os fidalgos representan en parte o caciquismo que todos coñecemos, sobre todo os máis conservadores, xa que a sociedade está comezando a dividirse en conservadores e liberais. Está ambientada nunha vila ourensán chamada Trasouto, que se supón que debe ser a Trasalba na que vivía Otero.

Os títulos das tres partes e a súa temática son:

- Os señores da terra: presenta basicamente as familias dos dous pazos que protagonizan a historia. Os conservadores da familia Doncos que habita A Seara, cuxo declive imos vendo co avanzar da novela, e os liberais da familia Puga, que viven na Pedreira, aos que lles vai un pouco mellor, pero tampouco é para tanto.

- A maorazga: nesta parte fálase de moitas cousas pero sobre destácase a Ramoniña, unha das mulleres do Pazo da Pedreira, que vai sacando adiante a casa, a pesar de que algúns dos integrantes tampouco é que colaboren demasiado.

- O estudante: esta parte céntrase en Paio, o sobriño de Ramoniña, que marcha a Ourense e a Santiago despois, para estudar o Bacharelato e despois Medicina, e ten a toda a familia esperanzada de que saque o título, salve á familia, e as vellas poidan ter unha vida algo máis regalada nos últimos anos da súa vida.

Saúdos.

Pedro Páramo (película)

Oín falar moito e moi ben da novela "Pedro Páramo" de Juan Rulfo, pero pola razón que sexa, aínda non puiden lela. A min gústame moito o realismo máxico hispanoamericano e parece que esta obra é un dos seus cumios. Despois de ver a película, efectivamente ten pinta de que debe ser así, pero iso xa chegará. Hai pouco fixeron en Netflix unha versión cinematográfica, e animeime con ela.

"Pedro Páramo" foi dirixida en 2024 por Rodrigo Prieto, con guión do español Mateo Gil. Non estou eu moi ao tanto do cine mexicano (nin o estiven nunca), pero confío en que toda esta xente son estrelas alí. No elenco destacan Manuel García Rulfo, Tenoch Huerta, Ilse Salas, Mayra Batalla, Héctor Kotsifakis, Roberto Sosa, Dolores Heredia, Giovanna Zacarías, Noé Hernández, Ishbel Bautista e Yoshira Escárrega.

A película conta basicamente a historia de Pedro Páramo, un cacique local que viviu moitos anos e que conseguiu manexar á xente que vivía ao seu redor, algúns deles mercenarios, para enriquecerse coa Revolución Mexicana. Faino a través de continuos flash-backs e cambios de narrador. Os primeiros chegan á vila na que estaba a súa casa, Comala, pero a vila realmente está abandonada e todos están mortos (aínda que non o pareza, sinto o spoiler pero iso xa está máis que dito sobre a novela).

Pois iso, Pedro Páramo era un tipo listo pero moi mal bicho, andaba con moitas mulleres, só recoñeceu a un fillo, ao que tiña malcriado e que morreu dunha morte tráxica, maltratou a moita xente do seu entorno, e namorou dunha rapaza á que coñeceu na infancia, e que volveu sorpresivamente a Comala cando xa era maior, basicamente para morrer alí, porque xa viña bastante trastornada. Esa morte deixouno arrasado, e xa case non reaccionou máis.

Saúdos.

Maigret

O outro día estaba buscando nalgunha plataforma algunha película que non fora moi longa e que tratara sobre algún tema que me puidera interesar (esa combinación é bastante letal normalmente). Pero esta vez atopei algo. Hai xa moito tempo oín falar de Jules Maigret, un detective creado polo escritor George Simenon, e que protagonizou un feixe de novelas dese autor. Se publicaron tantas novelas del, será porque ten un certo atractivo, pero o caso é que nunca lin ningunha novela nin vin ningunha película sobre ese personaxe. Así que me animei con esta. Polo visto, está baseada nunha novela titulada "Maigret e a moza morta". Soábame que o detective era un tipo maior, algo groso e bastante seco. O actor protagonista parece facer moi ben o seu traballo, pero xa non teño moi claro se actúa demasiado ou non (antes si o facía, e moi ben).

"Maigret" foi dirixida por Patrice Leconte en 2022. O elenco estaba formado por Gérard Depardieu, Jade Labeste, Aurore Clément, Mélanie Bernier, Clara Antoons, Anne Loiret, John Sehil, Norbert Ferrer, Bertrand Poncet e Moana Ferré.

Unha fermosa rapaza aparece morta nun parque, cun luxoso vestido que non semella cadrar co resto da indumentaria. Ninguén a recoñece nin sabe nada dela, semella como se non existira. Pero Maigret, coa súa tenacidade, vai atopando sinais do seu paso pola cidade e vai coñecendo a persoas que tiveron algo de trato con ela, aínda que dicían que había tempo que non sabían nada dela.

Ao pouco tempo Maigret crúzase cunha rapaza moi similar e que ten bastante parecido coa rapaza morta. Fai algo de amizade e pídelle participar nunha actividade para ver as reaccións das persoas que dicían coñecer á rapaza morta, e o resultado é demoledor. Iso permítelle resolver un caso ben retorcido e no que non había moitas luces.

Saúdos.

Os xirasois cegos (película)

Oín falar da novela na que está baseada a película hai moitos moitos anos, creo que case cando a publicaron. Algúns anos máis tarde fíxose a película, pero eu non prestei demasiada atención. O outro día atopeina nunha plataforma, e como ademais era unha película breve, deille unha oportunidade, e a verdade é que está bastante ben. A película está ambientada no Ourense de 1940, aínda que lendo algo sobre a novela orixinal non me parece que tivera nada que ver con Galicia necesariamente. Sospeito que o director, que vivía alí naquela época, quixo achegarse a esa terra e así tamén incluíu a uns cantos actores secundarios galegos na produción.

"Os xirasois cegos" foi dirixida en 2008 por José Luís Cuerda. O guión foi del e de Rafael Azcona, que morreu pouco despois. Está baseado na novela do mesmo título escrita por Alberto Méndez en 2004, que supuxo un grande éxito póstumo para el, que morreu pouco despois tamén. A novela está conformada por catro relatos, e na película mesturaron dous deles con certa mestría, pero o principal era o último relato, que tiña o mesmo título que a obra completa. O elenco está conformado nos principais papeis por Maribel Verdú, Javier Cámara, Roger Príncep, Irene Escolar, Martíño Rivas, Raúl Arévalo e José Ángel Egido.

A historia céntrase nas dúbidas que asaltan a un diácono, que ao saír do seminario foi enviado a batallar á guerra, e alí adquiriu máis hábitos mundanos que eclesiásticos. Así que segue dubidando da súa vocación, e o rector do seminario o envía a dar clase a un colexio relixioso. Alí coñece a un rapaz que é bo academicamente, pero ao que non se lle ve moito amor polo recén implantado rexime, algunha vez ao comezo da xornada o sorprenden non cantando o "Cara al sol", como os demais rapaces.

Cando percibe iso, intenta contactar coa nai, para explicarllo, e queda prendado da súa beleza, así que as dúbidas clericais que o asaltaban volven xurdir de novo, con máis forza que antes. Fai todo o posible por estar con ela coa excusa de enderezar ao rapaz, pero a nai xa se decata de que detrás diso debe haber algo máis.

En paralelo con todo iso, resulta que na casa do rapaz, vive a nai e tamén o pai, que está perseguido polo rexime nacional, así que está escondido e nunca sae. Polo tanto, o cura non ten tan mal ollo, pero obviamente non sospeita que o pai está vivo e vive alí, todo o mundo lle di que morreu e non o discute. Ademais diso, ao comezo da película, a irmá maior do rapaz, embarazada do seu mozo, un poeta que tamén está perseguido polo rexime, ten que fuxir da casa. Os dous intentan cruzar a Portugal, pero non teñen demasiado éxito (esta parte era o segundo relato do libro, aquí decidiron unilos).

O final é moi dramático e inesperado, así que non o vou destripar aquí.

Saúdos.

Engurras

O outro día conseguín que funcionara de novo na miña "smart tv" a aplicación de streaming da TVG. Non debe levarse demasiado ben co meu televisor, estivo algún tempo que non conseguía entrar de ningún xeito, e o outro día probei, e funcionaba outra vez, pero aínda segue facendo cousas algo raras. En calquera caso, aproveitei para ver unha obra á que tiña moitas ganas dende hai tempo.

"Engurras" é a versión en galego de "Arrugas", a película baseada na banda deseñada de Paco Roca. Non sei moi ben en que consiste facer unha película a partir dunha banda deseñada, pero o director foi un tal Ignacio Ferreras. A música é de Nani García e dobraxe en galego foi a cargo das mesmas persoas que a dobraxe en español, polo menos nos actores principais: Álvaro Guevara, Tacho González e Mabel Rivera.

A historia conta a chegada a unha residencia de anciáns de Miguel, un home que comeza a ter os primeiros síntomas de alzheimer. Tócalle compartir habitación con Emilio, un porteño que parece bastante simpático, que parece ser o máis sano de toda a residencia, pero que tamén ten uns comportamenos estraños como pedirlle cartos a todo o mundo, aínda que alí dentro non serven para case nada.

Pouco a pouco vanse vendo diferentes casos de usuarios do centro, e Miguel descubre que no seguinte andar están os que xa están moito máis graves, que teñen que ser atendidos para case todo. El non se decata, pero cada vez vai tendo máis síntomas de alzheimer, que el non quere ver nin asimilar. Ao final Miguel ten que subir á seguinte planta, e Miguel trasládase con el, para facerlle compañía e atendelo, porque cada vez lle fai máis falla.

A verdade é que esta historia e a realidade das residencias de anciáns resulta abrumadora.

Saúdos.

Ulises

Como estes días estrean a versión de "A Odisea" rodada polo grandilocuente Christopher Nolan e seguro que irei vela en canto poida, tiven ganas de repasar a historia. Gústame moito a mitoloxía clásica, pero xa lin hai moitos anos esta obra de Homero e tiña ganas de refrescar datos. Por outra banda, hai pouco lin "Circe ou o pracer do azul", de Begoña Caamaño, a quen lle dedicaron o Día das Letras Galegas deste ano 2026, así que parte da historia tíñaa ben fresca. Para conseguir todo isto, vin en Youtube unha versión deste mito rodada hai moito tempo, que me lembrou ao meu querido cine clásico.

"Ulises" foi dirixida en 1954 por Mario Bava e Mario Camerini. Teoricamente foi unha coprodución entre Italia, Francia e Estados Unidos. Pero a parte francesa non a vexo por ningures, a parte estadounidense parece o actor principal (Kirk Douglas, de pais bielorrusos), un dos secundarios (Anthony Quinn, máis ben mexicano), e algún guionista, e o resto era todo italiano. No elenco destaca obviamente Kirk Douglas e Silvana Mangano (que fai de Penélope e Circe), despois poderíamos mencionar a Rosanna Podestá, Antonio Quinn e Franco Interlenghi.

A estas alturas xa deberíades saber que a "Odisea" (Odiseo era o nome de Ulises en grego) trata da azarosa volta de Ulises da guerra de Troia (que durou dez anos) á súa patria Ítaca. Alí está agardando a súa muller Penélope, co seu fillo Telémaco, aos que Ulises case non chegou a tratar e coñecer, pois marchou para Troia. Unha serie de aproveitados que esperan e desexan que Ulises morrera, están agardando en Ítaca a ter novas del, para ver se poden casar con Penélope e, sobre todo, converterse en reis de Ítaca, que é a súa principal aspiración. Penélope xa non sabe que facer para calmar as súas ansias, e di que tomará unha decisión cando remate un manto que está facendo no seu telar, pero polas noites desfai o traballo do día e este nunca avanza, e iso ten moi cabreados aos seus pretendentes. Pois mentres pasa iso, Ulises e os seus compañeiros están intentando volver, pero vaia, tampouco teñen tantas ansias, e "enganchan en todas as silvas".

Esa volta consta de moitas aventuras diferentes. A película non é longa, en torno á hora e media, así que non quedou máis remedio que saltarse moitas das aventuras e centrarse en varias, como as de Polifemo, as sereas e a de Circe. A parte final é parecida, cando un irrecoñecible Ulises (que semella un mendigo), tamén se presenta como posible pretendente ao trono, ante as risas de todos os demais, e ninguén consegue disparar unha frecha cun arco que propuxo Penélope, xa que só Ulises era capaz de tensar aquel arco.

Saúdos.

Cóntame un conto cuántico

Merquei no ano 2020 un libro sobre física cuántica en galego, publicado por Xerais. Titúlase "Cóntame un conto cuántico" e o autor é Juanjo Lamelas.

Con el intentaba entender algo máis e mellor ese rollo da física cuántica, que semella bastante incomprensible. Confiaba en que fora capaz de contalo de forma máis comprensible. Faise axudar con debuxos dun personaxe chamado Electroncio, para facilitalo. Pero non, é demasiado complexo.

Comeza contando a historia dende a filosofía grega, e os filósofos que xa chegaron á idea de átomo naquel momento. Vai avanzando polos séculos e a historia. Pero obviamente chega un momento arredor do século XVII ou XVIII onde a física dá un salto que é xa case insalvable para todos, e xa non digamos ao chegar a finais do século XIX ou comezos do XX, cando aparece o electromagnetismo (que ten bastante que ver co tema) e a física cuántica. Saen moitos dos nomes míticos da filosofía e da ciencia, pero nalgún momento o máis normal é perder o fío e ser incapaz de seguilo. Éche o que hai.

Saúdos.