Onte, para rematar este ano 2024, tiven a sorte de poder asistir a un concerto ofrecido polo Quinteto Hindemith, grupo de cámara formado por cinco novos músicos galegos. Estaba Noreia Hermida á frauta, Aurora Berná no oboe, Diego Regueiro na trompa, Jorge Aldao no clarinete e Sara Tenreiro no fagot.
Era un dos primeiros concertos organizados pola nova asociación MuXoGal, que pretende promocionar o traballo dos grupos de cámara formados por novos músicos galegos, que en moitos casos estudaron ou aínda estudan no estranxeiro. E unha das maiores promotoras da mesma foi alumna miña, e moi boa, por certo.
Tocaron dúas pezas no seu concerto, como é habitual neste tipo de eventos. A primeira foi o quinteto de vento opus 43 de Carl Nielsen. Despois tocaron o quinteto de vento opus 24 de Paul Hindemith. Eu non entendo moito destas cousas, pero normalmente sempre me gustan, como foi o caso.
Sendo, como son, un gran amante da música celta, xa había moitos anos (se cadra máis de 20 anos) que non ía a un concerto de Carlos Núñez. Se non me equivoco, xa debía haber máis de 20 anos que non o veía nun concerto en directo. Pareceume percibir que nos últimos anos viña sempre por A Coruña no Nadal, e algunha vez fixen algún intento por ir (non moi intenso, é certo) pero sempre esgotábanse as entradas. Esta vez collina con certa antelación e xa non houbo maior problema, pero esgotounas de novo, ten moitos seguidores na cidade.
A súa banda en directo neste momento está formada polos seguintes integrantes:
- El mesmo tocando basicamente gaita (nuns poucos momentos, non demasiados) e sobre todo frautas (tiña un grande mostrario alí nunha mesa
- O seu irmán Xurxo tocando as percusións, abundantes e moi variadas
- Pancho Álvarez, o seu compañeiro de toda a vida, tocando guitarras e mandolinas (aínda que tamén é violinista, neste grupo non o necesitan para iso, van sobrados)
- María Sánchez, violinista catalá
- Itsaso Elizagoien, acordeonista navarra que toca a trikitixa
- Jon Pilatzke, violinista e bailarín canadiano
O espectáculo está ben, é movido, non se para un intre, pero non me agrada demasiado a súa dinámica (despois xa direi por que). Houbo varios detalles que me gustaron moito. O primeiro é que Carlos presentou á súa banda nada máis comezar, penso que é un detalle positivo que non se ve en moitas ocasións, e recoñezo que non me esperaba nun músico como el. O outro é simplemente un detalle, pero o caso é que non dixo en ningún momento que o concerto estaba rematando, nas últimas pezas a apoteose era tan grande, que estaba claro que o remate estaba cerca. De feito, na última peza, había unha banda de gaitas de Cambre completa tocando no escenario, e había como unhas 20 persoas do público que estaban bailando sobre o escenario (xa levaban un rato por aquela zona) e polos corredores. Polo tanto, cunhas 50 persoas no escenario no intre final, a ninguén lle estrañou que se despediran e marcharan. Hai que recoñecer que iso está moi ben pensado e funciona moi ben.
Pero agora van as cousas que non me gustan del, que non son poucas. Teño a sensación de que é unha persoa con moito ego e con moita ansia de protagonismo. Acabo de ver as portadas de todos os discos da súa discografía e practicamente en todas aparece el, dun xeito ou doutro. Por outra banda, gústalle moito tirar (eu case diría abusar) das colaboracións con outros músicos, sobre todo se son estrelas. Creo percibir que el vai saír gañador nun negocio no que el é o músico menos coñecido pero se xunta un ratiño para colaborar cun músico máis coñecido. Un dos moitos exemplos é o de Roger Hodgson, con quen co-escribiu unha canción, que tocaron no concerto.
Dame a sensación que nos seus discos e concertos hai unha porcentaxe en absoluto despreciable de pezas compostas por outros artistas ou tomadas de acervos tradicionais dos países celtas. E xa non digamos que neste concerto (e supoño que a partir de agora o fará en todas estas xiras navideñas que fai) tocou varias cancións que eran popurris de moi coñecidos villancicos españois que, obviamente, o público coreou encantado. Por ir rematando xa, que tampouco me quero facer moi pesado, chamoume a atención que presentou ao último dos seus músicos, Jon Pilatzke, como integrante dos Chieftains (aparte de que mencionou o nome dese grupo nunhas cantas ocasións, e algúns outros concertos para milleiros de persoas). Acabo de mirar na wikipedia a entrada en inglés dos Chieftains, e Carlos Núñez aparece como un máis dos feixes de colaboradores do grupo (que estivo na estrada durante case 60 anos), cando en Galicia dise que era o sétimo integrante do grupo. E por outra banda, Jon Pilatzke nunca foi considerado un integrante dese grupo, senón un dos varios (viña unha lista de 8 ou 10) músicos que os acompañaba nas xiras.
O volume 112 da Biblioteca Galega 120 da Voz de Galicia é a novela "Expediente Artieda" de Luís Rei Núñez. Como di o propio nome da colección, que a Voz de Galicia editou no ano 2002 para celebrar os seus 120 anos de vida, xa só me quedan oito números para rematar o titánico esforzo de ler esa colección enteira. Como a numeración é cronolóxica, pois estou chegando xa ao século XXI. Esta novela ganou o Premio Xerais no ano 2000.
Artieda fai referencia ao apelido dun home, enviado polo partido comunista (ou algo así), que vén á cidade da Coruña para vingar o asasinato de catro camaradas a finais dos anos 50, cando a loita dos guerrilleiros estaba chegando á súa fin. Cando chega, fai unhas estrañas amizades no enrarecido ambiente da cidade, e crúzase a posibilidade de matar ao Caudillo nunha visita protocolaria que vai realizar ao hospital de Oza para inaugurar uns novos e modernos aparatos. Na novela cóntase a vida de moitas das persoas que xiran ao redor desta historia.
Un Nadal máis botaron esta fermosa película no espazo de cine clásico da 2. Había moitos anos que non a veía, e como me soaba que o guión é fantástico (como así é), disfrutamos dela unha vez máis. Creía lembrar que a escena do intento de suicidio era ao comezo, e despois viña o gran flashback que o explicaba, pero non, é ao revés. Tamén me chamou a atención que, na parte final, na que se insinúa como sería o pobo se George Bailey non tivera vivido, a súa muller sería unha solteirona e bibliotecaria, dando exemplo do prestixio social desa nobre profesión. Por certo, o título orixinal era "É unha vida marabillosa".
"Que fermoso é vivir" foi dirixida por Frank Capra en 1946. O principal do elenco (hai moitos secundarios) está formado por James Stewart, Donna Reed, Lionel Barrymore, Thomas Mitchell e Henry Travers. Polo visto, foi un fracaso comercial, polo menos ao comezo, pero foi ganando moito prestixio co paso dos anos. Estivo nominado a varios Oscars, pero só ganou un por cuestións técnicas.
A película conta a vida de George Bailey. Un rapaz e home exemplar, que ten aspiracións, e que ten plans para abandonar a súa vila de Bedford Falls, pero que, unha vez tras outra, ten que descartar para seguir na vila participando ou levando a modesta empresa que fundara o seu pai, que non é moi potente pero é esencial para a comunidade (concepto ao que nos Estados Unidos prestan moita atención, aínda que despois son moi individualistas). Pero son a única competencia para o banqueiro Potter, despiadado e déspota, que pretende facerse con toda a vila.
Vense escenas ambientadas na súa infancia e adolescencia, nas que lle pasan cousas que despois serán esenciais na súa vida. Nun determinado momento, por un despiste do seu tío, perden un sobre con moitos cartos que provoca a ruina da empresa, e iso sucede na noite de Nadal. Totalmente desesperado, pensa en suicidarse tirándose dunha ponte ao río, pero nese momento entra en xogo Clarence, o seu anxo da garda, un anxo de segunda clase que estaba agardando por unha misión como esta para gañar as súas ás. Amósalle como sería a vila se el non tivera nacido, e aí decátase que era esencial na vila da vida, e volve á casa, onde descubre que os habitantes fixeran unha grande colecta que cubría sobradamente a pérdida do sobre cos cartos.
Hai poucos días, no espazo de cine clásico da 2 botaban esta película. Non o podo asegurar, pero supoño que a vin hai moitos anos, por ser unha mítica película do oeste estadounidense, pero non lembraba nada. Nada máis comezar, xa vin que era unha mitificación do xeral George Amstrong Custer.
"Morreron coas botas postas" foi dirixida por Raoul Walsh en 1941, e os papeis principais foron para Errol Flynn e Olivia de Havilland, que tiñan moi boa química na pantalla pero, polo visto, moi mala na vida real. Teño a sensación de que quedei durmido durante parte da película, máis ben cara o final, pero creo que non vou facer o esforzo de vela de novo.
Basicamente conta a vida e milagres do xeral Custer. Chegou a West Point de forma moi estraña e conseguiu algún título militar, pero sendo dos peores na academia militar, porque era moi bo en actividades físicas pero moi mediocre nos outros estudios.
Intentou avanzar na carreira militar pero non tiña moito prestixio, sobre todo nos despachos oficiais, pero por algunhas casualidades e erros administrativos conseguiu algúns destinos nos que ganou moito prestixio, sobre todo no campo de batalla, no que era moi bravo e motivador.
Mandárono a algún sitio moi perigoso, rodeado de indios que estaban bastante cabreados e que se estaban aliando, baixo o mando de Cabalo Loco e Touro Sentado. Finalmente, faleceu na famosa batalla de Little BigHorn, na que a superioridade numérica dos indios era abrumadora. Pero como nos se arrugaron nin intentaron fuxir, dise que "morreron coas botas postas".
Xa había algún tempo que non ía ao teatro. E a esta obra tíñalle bastantes ganas, xa leva algún tempo de xira e estaba agardando a que pasara por Coruña. A sinopse inicial soa a algo surrealista, e podía irselles das mans, pero vaia, ao final acaba resultando máis interesante do previsto inicialmente.
"Entrega en man" é unha adaptación de Cándido Pazó da obra orixinal do dramaturgo irlandés Martin McDonagh, do que o teatro galego xa aproveitou moito a súa obra. No elenco están Evaristo Calvo, María Roja, Diogo Sales e Santi Romay.
A trama é bastante singular. Un tipo anda polos Estados Unidos ofrecendo unha recompensa para recuperar a man que lle cortaron de forma arbitraria cando tiña 16 anos, e diso xa pasaron 27. Obviamente, a posibilidade de atopala é moi baixa, pero hai xente sen escrúpulos que pretende aproveitarse da súa obsesión, como unha parella de delincuentes de baixa estofa, que rouban unha man dun museo e din que é a súa, pero parece bastante imposible, xa que esa man é aparentemente negra, e el é branco (e bastante racista, por certo).
O seu encontro prodúcese nun hotel moi cutre, e o recepcionista tamén é algo delincuente, e métese no medio da estraña relación puntual que se produce alí, e de todo iso non pode saír nada bo. Non vou desvelar o final, pero hai que recoñecer que o final é un pouco sorprendente.
Hai xa uns 5 ou 6 anos lin unha noveliña con este título, que me parece unhas das mellores obras literarias que lin nas últimas décadas. Non ten moitas pretensións, pero conta unha historia ben bonita e curiosa. Foi escrita pola escritora estadounidense Mary Ann Shaffer e a súa sobriña Annie Barrows. Xa non a lembro completa, pero teño a sensación de que a película é tremendamente fiel á obra literaria. Como curiosidade, pero importante no meu caso, direi que tanto a novela como a película as vin en galego. Resulta que esta película foi a primeira que vin en AGalega, a nova plataforma de contidos da CRTVG.
A película foi dirixida en 2018 por Mike Newell. O reparto está encabezado por Lily James, pero está moi ben acompañada polos secundarios Michiel Huisman, Glen Powell, Jessica Brown Findlay, Matthew Goode, Tom Courtenay e Penelope Wilton.
A historia é algo retorcida pero moi atractiva. Unha exitosa novelista londinense está buscando ideas para o seu seguinte libro xusto despois da II Guerra Mundial, pero non dá con ningunha interesante. Ata que recibe unha estraña carta dun descoñecido que lle escribe dende a Illa de Guernsey (unha das "illas do Canal da Mancha", que pertencen ao Reino Unido pero están pegadas á costa francesa). Nela dille que descubriu o seu enderezo nun libro de segunda man que atopou nun mercadiño, e que escribe en nome dun modesto club de lectura que teñen na illa dende a ocupación nazi da mesma.
Ela amósase totalmente intrigada pola sucesión de coincidencias, e decide ir visitalos para coñecelos. Fica absolutamente engaiolada coa fermosura da illa e co cariño dos integrantes do club de lectura, que o puxeron en marcha de forma totalmente casual durante a ocupación nazi, pero finalmente converteuse nunha das actividades que máis felices lles facía.
Tamén lle intriga a historia da fundadora do club, Elizabeth McKenna, que xa non está na illa, pero da que ninguén quere falarlle claramente, cando por alí anda a súa filla pequena, que lle chama "papá" a homes que claramente non o son. E vai descubrindo que naqueles anos pasaron cousas moi curiosas na illa.
Xa dixen aquí moitas veces que o cine italiano non me atrae demasiado. Somos case veciños pero recoñezo que non me caen demasiado ben nin me gusta demasiado a súa forma de contar historias. A última película italiana que vin, creo, foi "Matrimonio á italiana", e reforzou esa idea. No espazo de cine clásico da 2 botaban "Divorcio á italiana", e non estaba moi animado, pero xa debía eu estar bastante canso e con ansia de descansar, e deille unha oportunidade, e gustoume máis do esperado.
"Divorcio á italiana" foi dirixida por Pietro Germi en 1961, e o papel principalísimo foi para Marcello Mastroianni. Tamén destacan moito os de Daniela Rocca (muller), Stefania Sandrelli (curmá e amante, que debutaba no cine cuns 15 anos, como o personaxe que representaba) e Leopoldo Trieste (amante da muller).
Ferdinando é un nobre siciliano vido a menos que ten unha muller non moi guapa pero moi devota, pero el está namorado dunha curmá súa adolescente, que vive noutra parte do seu destartalado palacio, no que viven varias polas da mesma familia. Un día descubre que á súa amante tamén comparte os seus sentimentos, e comeza a cavilar como conseguir acabar con ela, tendo en conta que en Italia aínda non estaba recoñecido o divorcio, só a nulidade matrimonial cando se daban certos feitos graves.
Comeza a buscar posibles candidatos a amantes, e atopa a un sobriño do párroco, que hai moitos anos foi pretendente da súa esposa. Ela mantense firme, pero finalmente acaba cedendo á paixón. El está casado e ten tres fillos pero tamén ten moitas experiencias extramatrimoniais e acaba caendo tamén.
Descubre cando vai ser o seu seguinte encontro para matar á súa muller e o amante, pero resulta que xa se adiantou a esposa do amante, que o matou, e el vese obrigado a matar á súa muller. A pena que lle impoñen non é moi longa, e á saída, xa está a súa amorosa amante esperándoo na casa. Ferdinando pensa que nese momento comeza a vida de verdade, o que el non sabe é que a súa curmá pode abrazarse a el e simultaneamente facerlle arrumacos co pé ao piloto da barca na que escapan.
Por fin puiden ver esta mítica película, que nalgunha desas listas das "mellores películas da historia", con certa frecuencia está nas primeiras posicións. Vin esta película unha noite na miña casa (pódese ver completa en Youtube, como veredes máis abaixo), e esa mesma tarde fun a unha charla que daba Martin Pawley na Agrupación Cultural Alexandre Bóveda sobre Murnau, o seu director, que me pareceu moi interesante. Como curiosidade, diremos que este tipo morreu nun accidente de coche, cando tiña pouco máis de 40 anos, cando uns anos antes, sendo piloto da aviación alemá na I Guerra Mundial, sufriu oito accidentes aéreos, aos que sobreviviu.
"Amencer" foi dirixida en 1927 por Friedrich Wilhelm Murnau. Foi a súa primeira película rodada en estudos estadounidenses, cun sistema de son que estaba dando o salto do cine mudo ao sonoro, xa que tiña banda e efectos sonoros. Os dous papeis principais foron para dúas estrelas do momento, George O'Brien e Janet Gaynor. Tamén poderíamos salientar a Margaret Livingston, que fai o papel da amante, esencial na trama. O título orixinal (traducido) foi "Amencer: a canción de dous humanos". Levou tres Oscars, pero o máis importante é que un deles é dunha categoría que só se entregou nesa ocasión: Óscar á Produción Única e Artística. Polo visto, está considerada un fito da historia do cine por esa influencia que tivo nas décadas posteriores (e que eu agora non sei apreciar).
A historia é ben simple: a unha aldea rural chega unha sofisticada muller da cidade, e un dos granxeiros da aldea, que tiña unha vida feliz coa súa muller e fillo, fica totalmente prendado desa nova muller, e comezan unha relación. Todo o mundo o ve e quedan moi tristes pola evolución do home e da súa familia, que vai cada vez a peor.
Nun dos seus encontros, a muller da cidade insinúalle que mate á súa muller un día que saian de paseo na súa barca. Poden simular un naufraxio, e el debe levar escondidos na barca uns xuncos que corte previamente, para poder salvarse despois do "accidente" no que morrería a súa muller. E así poderían fugarse xuntos á cidade.
O home comeza o plan, pero cando está a piques de levalo a cabo, a muller decátase do que vai pasar, e el arrepíntese inmediatamente, e non sucede nada. Coa muller aterrorizada, lévaa a outra beira do lago no que estaban paseando, e a muller escapa correndo en canto o pé na terra. Súbese a un tranvía e vai para a cidade, onde cre estar a salvo.
El vai detrás dela, e de feito xa vai con ela no tranvía desculpándose e intentando que o perdoe. Chegan á cidade e pásanlles moitas cousas positivas que fan que reconstrúan a súa relación: renovan os votos matrimoniais, van xuntos ao barbeiro, van ao parque de atraccións, etc.
Cando volven pola noite na barca cruzando o lago, desátase unha treboada e, esta vez si, acaban naufragando, pero esta vez sen querer. Os xuntos escondidos que ían ser para salvar ao marido son usados neste caso para todo o contrario, salvar á muller. Ao final, o marido consegue chegar á beira pero a muller desaparece, e a dan por morta, pero finalmente, un dos pescadores da aldea, que coñece ben as mareas, sae na súa barca a un recuncho no que atopa á muller, inconsciente pero aínda viva.
Non hai moito que dicir. Un ano máis, a finais de novembro e comezos de decembro, nunha fin de semana, celebrouse unha edición máis de Culturgal, a feira da cultura galega, cita ineludible anual para este que vos escribe.
Un ano máis, despraceime ata o Recinto Feiral do Pazo da Cultura de Pontevedra para ver as novidades que nos ofrecían os opositores nesta ocasión. Uns anos está mellor, outros peor, uns anos hai máis novidades, outros anos hai menos, pero sempre gozamos coas novidades.
Hai xa unhas cantas semanas botaron no espazo de cine clásico da 2 esta película, que non me constaba ter visto, a pesar de ser un dos moitos éxitos de Hitchcock. Está baseado nunha novela na que, se non me engano, o marido acaba matando á muller (porque a novela trata do estudio desa situación), pero en cine non puideron permitirse que un galán como Cary Grant rematara dese xeito (aínda que o seu personaxe o insinúa coa súa actitude, como xa di o propio título).
"Sospeita" foi dirixida en 1941 por Alfred Hitchcock. Os papeis principais foron para Cary Grant e Joan Fontaine (a irmá de Olivia de Havilland á que non podía soportar). En papeis secundarios temos a Cedric Hardwicke ou Nigel Bruce (o famoso Doutor Watson das películas de Sherlock Holmes daqueles anos).
Unha aburrida solteirona coñece de casualidade nun tren a un atractivo vividor. En principio, non está moi atraída por el, pero ao ser consciente de que os seus pais e o seu entorno xa a dan por perdida para o matrimonio, decide dar un paso adiante, aínda que ten a sensación de que o seu futuro marido é un vago play-boy que non dá pao á auga.
E non se equivoca. Non traballa en nada, está sempre apostando, pedindo cartos que non paga, polo que ten débedas con moita xente. E os seus amigos, a quen a muller acaba coñecendo, son do mesmo tipo. Intenta traballar nunha inmobiliaria dun familiar, da que é despedido por un desfalco provocado pola súa adicción ao xogo, pero a muller non se entera ata moito despois, e de casualidade.
Despois intenta un estraño proxecto inmobiliario cun dos seus colegas, que ao final queda en nada. E o seu mellor amigo morre en París nun estraño accidente, e a súa muller sospeita (de aí o título da película) que o seu marido puido ter que ver algo na súa morte, para intentar conseguir algo de cartos. Do mesmo xeito, acaba enterándose que o seu marido está facendo consultas sobre o seguro de vida dela, polo cal tamén comeza a sospeitar que intenta matala a ela. O final resulta algo ambiguo e aberto.
