Cañas e barro

Estoume aficionando a isto de ver series españolas de RTVE Play baseadas en grandes obras literarias, que se fixeron principalmente en torno aos anos 80. Hai uns días vin "Fortunata e Jacinta", e agora animeime con "Cañas e barro". Tamén debo recoñecer que me animo porque estou nas vacacións de Nadal e estas series duran poucas horas. Desta concretamente o único que lembraba era que andaban sempre en barcas na Albufera e a traumática morte dun bebé, afogado na marisma. Está ambientada na Albufera nos últimos anos do século XIX. A obra orixinal é de Vicente Blasco Ibáñez, que a publicou pouco despois, en 1902.

"Cañas e barro" foi dirixida en 1978 por Rafael Moreno Marchent (polo visto tamén foi o creador de "Curro Jiménez"). No elenco podemos destacar aos seguintes intépretes: Alfredo Mayo, Manuel Tejada, Luis Suárez (apuntaba alto, pero morreu uns anos despois, sendo aínda novo), José Bódalo, Victoria Vera, Ana Marzoa, María Jesús Lara, Carlos Romero Marchent, Terele Pávez e Armando Calvo.

A historia fala basicamente do clan dos Paloma na aldea do Palmar, que está á beira da Albufera valenciá. Para os que non o saiban, a Albufera é unha lagoa litoral de pouca profundidade (sobre 1 metro de auga) e bastante fértil. Os Paloma, que se chaman sempre Antonio Sirvent e só se diferenzan no segundo apelido, sempre foron pescadores na Albufera e están considerados os mellores barqueiros do lago.

Pero o maior do clan que segue vivo, coñecido como o "Tío Paloma", segue aferrado ao seu labor de pescador, pero a Albufera cada vez dá menos peixe e non resulta doado vivir só diso. O seu fillo Tono ve como novos labradores están plantando arroz nas terras cercanas á lagoa e gañan moitos cartos e viven mellor. Así que fai algo que o pai case non lle perdoa (aínda que seguen vivindo na mesma casa, unha das míticas "barracas" do Palmar, pero non se falan): convértese en labrador. Merca unhas terras e, por se non fora pouco, pasa anos enchendo con terra as augas colindantes da Albufera, para aumentar o seu terreo.

Ten un fillo coa súa muller Rosa, sempre algo delicada de saúde, que morre cando o neno aínda é novo, ten uns doce anos Tonet. Pero xa dende o comezo vese que o rapaz non ten a rigorosa ética de traballo dos seus antecesores, que é un vago e que lle vai moito a xolda. Pasa todo o día con Neleta, unha veciña moi guapiña coa que se leva moi ben, e con Sangonereta, o fillo de Sangonera, o borracho oficial da aldea.

O outro personaxe principal da trama é Cañamel, o tipo máis rico da aldea, que ten a taberna, e que é o que manexa máis cartos na zona, así que todos os negocios pasan polas súas mans. El xa é maior e está casado cunha muller que xa está nas últimas, e na taberna traballa a súa cuñada a Samaruca, que parece bastante mal bicho, e que está disposta a facer o que sexa para seguir traballando na taberna, incluso cando a súa irmá morre.

Pasan os anos, todos van crecendo, e cando morre a muller de Cañamel, Neleta xa é unha rapaza, moi pícara e atractiva. A Cañamel fáltalle tempo para casar con ela, e a ela fáltalle tempo para aceptalo para saír da pobreza. E todo iso sucede cando Tonet está loitando na Guerra de Cuba. Cando está alá, a súa familia está moi preocupada por saber da súa saúde, pero finalmente volve perfectamente, e convértese na atracción da aldea, porque segue sendo o máis seductor e o máis xoldista, como antes.

Cando Tonet era novo, a súa familia acolleu a unha rapaza da inclusa de Valencia, chamada Borda, que non era moi agraciada, pero sei moi traballadora e cariñosa. Pasados os anos, é a única fiel ao seu "pai" Tono, e a única que lle axuda na súa eterna loita de converter en terras as augas da Albufera, ata que ao final o conseguen, pero incluso a vida de Borda corre perigo por algúns buratos que se forman na terra e que ameazan con tragala nun determinado intre.

Ao final morre Cañamel e deixa un testamento no que todo é para Neleta, agás que volva casar ou ter fillos. Volven os encontros furtivos de Neleta e Tonet, e ela queda embarazada, pero non quere saber nada do seu fillo, porque perdería a herdanza, así que lle pide a Tonet que se desfaga do bebé, e el afógao na marisma, estando a piques de ser descuberto. Uns días máis tarde acompaña ao seu avó e un cazador rico que vai pola marisma, e atopan o cadáver do bebé, e Tonet decide suicidarse. Aínda que o avó non estaba de acordo, Tono e Borda (que sempre estivo namorada de Tonet en secreto) entérrano nas terras ganadas á Albufera. Ou sexa, Dramón.

Saúdos.